کاربرد آمار در بسکتبال؛ از فنی تا مدیا
در بسکتبال روز دنیا، اطلاعات و دیتا از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. یکی از مجموعه اطلاعات مهم و کاربردی که می تواند در زمینههای مختلف مانند فنی و مدیا کمک کننده باشد، آمار بسکتبال نام دارد. در این مطلب قصد داریم تا شما را با کاربردهای مختلف و متفاوت آمار در بسکتبال آشنا کنیم و نشان دهیم که چرا استفاده از آمار امر مهم و جدایی ناپذیر از بسکتبال محسوب می شود.
آنچه در این مطلب می خوانید
در گام اول باید به این درک برسیم که اطلاعات و داده (Data) دقیقا شامل چه موارد می شود؛ وقتی با این تعریف آشنا شویم، متوجه خواهیم شد که ناخودآگاه از نظر تئوری سر و کار همه ما در بسکتبال (از مربی و بازیکن گرفته تا تحلیلگر و داور و حتی تماشاگران و خبرنگاران) با اطلاعات و دیتا است و تفاوت در دسته بندی آن ها خلاصه می شود. از همین رو به زبان ساده و قابل فهم به تعریف دیتا می پردازیم.
براساس تعریف دیکشنری کمبریج، دیتا، هر نوع واقعیت، مشاهده، عدد، کلمه، تصویر، صدا یا رویدادی است که درباره یک موضوع به ما آگاهی و شناخت میدهد. یا به زبان ساده تر:
دیتا هر آن چیزی است که بتوان آن را به هر شکلی ثبت و دستهبندی کرد.
ممکن است تصور افراد از دیتا صرفا براساس آمار و ارقام باشد اما دیتا شامل دو نوع کمی و کیفی است. داده کمی (Quantitative) مقدار یا تعداد را بیان می کند؛ مثل امتیاز، ریباند یا حتی تعداد خطا. از طرفی داده کیفی (Qualitative) قابل شمارش نیست و بیانگر ویژگی است؛ مثل یک تاکتیک هجومی یا مشخص کردن نوع دفاع که از نوع Zone و به آرایش ۳-۲ است.
با این تعریف و مثال ها می توان به این نتیجه رسید که در نهایت تمام دانش ما و هر آنچه که در زندگی درک می کنیم، به خودی خود یک نوع دیتا است. اینکه برف سفید است، بدن نیاز به تغذیه و غذا خوردن دارد تا زنده بماند، در صورت دریبل زدن سپس گرفتن توپ با دو دست و بعد از آن دوباره دریبل زدن تخلف Double-Dribble یا همان دبل است و یا حتی تشخیص اینکه دفاع تیم روبرو از نوع Man to man به ایجاد Trap و تله در کرنرها است، همگی این مثال ها از زندگی روزمره تا موارد تخصصی بسکتبال، دیتا هستند.
پس داشتن دیتای بیشتر که البته مفید هم باشد به معنای دانش و آگاهی بیشتر است. به همین جهت در ادامه به مهمترین کاربرد دیتا اشاره می کنیم که اهمیت آن را بیان می کند؛ یعنی آگاهی
همانطور که بالاتر گفتیم، مهمترین کاربرد دیتا، آگاهی است. هنگامی که دیتا و داده ای در اختیار شما قرار بگیرد، این فرصت برای شما فراهم می شود تا بتوانید آگاهی خود را در آن زمینه مربوط به داده افزایش دهید. بی شک توانایی درک شما از آن دیتا و همچنین قدرت تحلیل شما برای استفاده بردن از آن از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است؛ اما در درجه اول آن دیتا باید وجود داشته باشد تا شما بتوانید براساس توانایی خود آن را درک و تحلیل کنید.
نتیجه تمام نکات پاراگراف قبل یک کلمه است: آگاهی
برای درک بهتر یک مثال می زنیم:
- وقتی بازیکنی مرتکب خطا می شود و داور آن را اعلام می کند، از سوی میز داوری و همچنین آمار یک خطا برای بازیکن ثبت می شود. (گام اول ثبت دیتا).
- در اینجا فردی که با بسکتبال آشنا باشد درک می کند که علامت ثبت شده بر روی تابلو و اسکورشیت بسکتبال یا عدد درج شده بر روی Box Score آمار بسکتبال به معنای ثبت یک خطا برای آن بازیکن است. (گام دوم توانایی درک)
- در این لحظه بازیکن به واسطه دیتای ثبت شده و درکی که از بسکتبال دارد، آگاه شده است که در چه وضعیتی قرار دارد و اکنون براساس قدرت تحلیل خود ممکن است با احتیاط بیشتر بازی کند یا روند دیگری را پیش ببرد. به عنوان مثال اگر آن خطا چهارمین خطای او باشد، سعی می کند به شکلی در زمین عمل کند که مرتکب خطای بعد نشود. (گام سوم قدرت تحلیل)
اکنون که متوجه شدیم دیتا همراه خود آگاهی می آورد، وقت آن است که به صورت تخصصی به آمار بسکتبال بپردازیم. آمار بسکتبال مجموعه ای از اطلاعات به صورت هم کمی و هم کیفی است و تعریف آن بسیار به شما کمک می کند تا درک کنید به چه اندازه آمار بسکتبال باعث آگاهی شما می شود:
ثبت استاندارد آنچه در زمین بسکتبال رخ داده است را آمار گویند؛ این استاندارد از سوی برگزارکننده مشخص می شود و نتیجه آن ثبت اتفاقات بسکتبال بصورت کمی و کیفی است.
براساس تعریف گفته شده که الهام گرفته از تعریف “آمارگیر کیست” در دستورالعمل ۲۰۲۴ ثبت آمار فیبا بود و تعریف اختصاصی مجموعه Shahriyarbc از آمار بسکتبال محسوب می شود، افراد می توانند به واسطه آمار، به آگاهی بسیار بالایی در بسکتبال برسند. همانند موارد قبل با اشاره به یک مثال درک این موضوع را آسان تر می کنیم:
در طول مسابقه بازیکنان شوت های بسیاری را اقدام می کنند. افراد در طول بازی وظایفی دارند و تمرکزشان بر روی موارد متفاوتی است. به همین جهت امکان این را ندارند تا آمار تمامی اقدام به شوت های بازی را حفظ کنند. اگر هم در بهترین حالت افراد از حافظه فوق العاده ای برخوردار باشند و آمار را حفظ کرده باشند امکان انتقال آن در صورت نیاز به سایرین ممکن نیست و حتی زمان بر است. (یک مربی را فرض کنید که هربار باید به صورت گفتاری درصد و یا تعداد تمامی اقدام ها و همچنین اقدام های موفق را به سایر مربیان و سرمربی تیم بگوید و این کار ممکن است در طول بازی چندین بار نیاز شود)
به همین جهت آمار به افراد کمک می کند تا به راحتی بتوانند از رخ دادهای درون زمین بسکتبال آگاه شوند و در جایگاهی که دارند (از مربی گرفته تماشاگر)، به واسطه این آگاهی کار خود را به بهترین شکل پیش ببرند.
بسیاری از افراد تصور می کنند که آمار فقط مربوط به اعداد است. در حالی که بخشی از آمار بسکتبال به شاخص های کمی و عددی مربوط است. در ادامه چند گزارش و شاخص مرتبط با آمار بسکتبال عنوان شده است که کیفی هستند.
Play-by-play: گزارش اتفاقاتی که براساس آمار در زمین رخ می دهد. این مثال نشان می دهد که در مدت زمان ۱ دقیقه و ۴۹ ثانیه تا پایان مسابقه امیر طاهرخانی از مهگل البرز از زمین خارج شده و به جای او محمد کرم زاده وارد زمین شده است. سپس علیرضا جعفری از پاس کردستان دو پرتاب آزاد داشته که اولی رو تبدیل به امتیاز کرده و اختلاف امتیاز به ۸ امتیاز به سود پاس رسیده و با سپس دومی رو هم تبدیل به امتیاز کرده و اختلاف امتیاز ۹ امتیاز به سود پاس کردستان شده است.
بعد از این فرایند تیم مهگل تایم اوت گرفته و بعد از تایم اوت در زمان ۱ دقیقه ۴۳ ثانیه به پایان بازی احساس صمدی از مهگل یک اقدام سه امتیازی از نوع Jump Shot داشته که ناموفق بوده و ریباند دفاعی از سوی علی هنرور برای پاس کردستان اتفاق افتاده است. با توجه به این ریباند یعنی مالک توپ تیم پاس کردستان است و اکشن و اتفاق بعدی از سوی پاس رخ خواهد داد که همینطور هم شده است و ایلیا احمدیان از پاس کردستان در مدت زمان ۱ دقیقه و ۳۲ ثانیه تا پایان بازی از نوع Jump shot اقدام به شوت سه امتیازی کرده که ناموفق بوده و امیرطاهرخانی توپ رو ریباند کرده است. در ادامه هم در مدت زمان ۱ دقیقه و ۲۳ ثانیه وحید اسلامی برای مهگل البرز اقدام به شوت سه امتیازی از نوع Jump Shot کرده که آن هم ناموفق بوده.
این بخشی از یک گزارش بازی بصورت لحظه به لحظه یا Play-by-play بسکتبال بود که از سوی آمارگیران ثبت شده بود و بخشی از اتفاقات بازی را توصیف کرد.
Shot Chart: در این گزارش تمامی شوت های کامل یک مسابقه بر روی زمین بسکتبال مشخص شده است. رنگ قرمز برای یک تیم و رنگ آبی برای تیم دیگر است. در این گزارش ضربدر (X) به معنای اقدام ناموفق و دایره (O) به معنای اقدام موفق خواهد بود.
دو نمونه بالا بخشی از ده ها گزارش آمار بسکتبال است که می تواند کمی و عدد نباشد و اطلاعاتی از بازی را در اختیار شما قرار دهد. اطلاعاتی که با توجه به درک شما و همچنین قدرت تحلیل شما می تواند باعث آگاهی بیشتر و در نتیجه پیشرفت بیشتر شود؛ اما این آگاهی صرفا برای مربیان یا حتی افراد فنی نیست و می تواند کاربردهای بسیاری برای افراد متفاوت داشته باشد. از همین رو در بخش نهایی این مطلب به حوزه ها و نقش هایی اشاره می کنیم که آمار برای آن ها می تواند مفید باشد و آن ها را در زمینه کاری خود آگاه کند.
آمار بسکتبال تنها به آگاهی بخشی در زمینه فنی خلاصه نمی شود و در این بخش از مطلب قصد داریم تا بسیاری از گروه هایی که می توانند از طریق آمار بسکتبال سود ببرند و درک بهتری نسبت به کار یا حتی سرگرمی خود (مانند تماشاگر) پیدا کنند را توضیح معرفی کنیم و برای هر کدام یک مثال ساده بزنیم:
مربیان
مربی به واسطه آمار می تواند دیتای بسیاری در زمینه فنی به دست آورد تا از جنبه های متفاوت از اتفاقات درون زمین بسکتبال که بی شمار هم هستند آگاه شود و بتواند بهترین تصمیم را برای تیم و بازیکنان خود بگیرد.
مثال: تیم مقابل بیشتر از سمت راست اقدام به شوت می کند که در مناطق Corner در شرایط Wide Open Shot درصد بالایی دارد اما در Wing تحت هر شرایط درصد پایینی دارد و احتمال از دست دادن اقدام در این منطقه برای این تیم بیشتر است.
بازیکنان
یک بازیکن می تواند به واسطه آمار بسکتبال هم برای پیشرفت خود و هم برای پیشرفت تیم تصمیمات بهتری بگیرد؛ اما این فقط بحث فنی نیست که به کمک بازیکنان می آید. با وجود آمار، بازیکنان می توانند بخشی از بازی خود را که به صورت رسمی و در چارچوبی استاندارد ثبت شده ارائه دهند تا بتوانند به برتری هایی مانند عقد قرارداد بهتر با باشگاه ها و اسپانسرها و همچنین نشان دادن توانایی خود در محیط بسکتبال برسند. از اونجایی که مورد قبل درباره مربی یک مثال فنی بود، برای بازیکن مثال غیر مرتبط با مسائل فنی می زنیم.
مثال: بازیکنی ممکن است در طول یک فصل امتیازات کمی آورده باشد اما در امر ریباند بسیار به تیم خود کمک کرده است. شاخصی که بسیاری از افراد بخصوص در زمینه های غیر فنی ممکن است چندان به آن توجه نکنند و با وجود آمار بازیکن می تواند توانایی خود و ویژگی برتر خود را ارائه دهد و با توجه به کارایی که برای تیم دارد، قرارداد مناسبی امضا کند.
داوران
به کمک آمار بسکتبال، داوران می توانند ارزیابی عملکردی داشته باشند و با روند بازی بهتر آشنا شوند. در اصل داوران می توانند در هنگام تحلیل بازی، از دیتای ثبت شده در آمار استفاده کنند و با استفاده از قدرت تحلیل خود، در روند قضاوت تصمیم گیری و عملکرد مناسبی داشته باشند تا به جذاب تر شدن بازی در چارچوب قوانین کمک کنند و بر رعایت شدن قوانین و اصول بازی نظارت و قضاوت موثری داشته باشند.
مثال: بازیکنی در کوارتر دوم به دلیل اعتراض خطای فنی (Technical) گرفته است. در بین دو نیمه داور اکشن ها یا همان رویدادهای اتفاق افتاده پیش از این خطا را از طریق Play-by-play بررسی می کند و متوجه می شود که به دلیل فشار بالای روند بازی و عملکرد ضعیف تیم عامل رخ دادن این رفتار شده و با شناختی که داور از این بازیکن به واسطه آنالیزهای قبل از مسابقه داشته و شخصیتی که از بازیکن شناخته، این اعتراض بخاطر تصمیم داور نبوده و حاصل از فشار عملکرد ضعیف تیم خود بوده است! از همین رو داور با در نظر گرفتن این موضوع با هوشیاری بیشتر نسبت به این بازیکن رفتار می کند و در صورت بروز اتفاقی که منجر به اعلام خطای فنی دوم و اخراج شدن بازیکن از زمین می شود آگاهانه عمل می کند.
خبرنگاران و رسانهها
بی شک وظیفه اصلی خبرنگاران و رسانه ها اطلاع رسانی و شرح وقایع است. با وجود دیتایی که اطلاعات بازی بسکتبال را شرح می دهد، رسانه ها می توانند اتفاقات رخ داده در بازی را به بهترین شکل در گزارش بازی خود به تصویر بکشند و مخاطب درک و آگاهی بهتری از اتفاقات درون مسابقه پیدا خواهد کرد. از طرفی آمار نکات جذابی دارد و خوراک خوبی برای رسانه ها است تا مخاطبین را به خود جذب می کند. در نظر داشته باشید بسیاری از جوایز تیمی و انفرادی براساس آمار اهدا می شود و رسانه ها به واسطه آمار می توانند تحلیل و گزارش خود را در این رابطه به مخاطب خود ارائه دهند.
مثال: یک خبرنگار در گزارش بازی خود به این نکته اشاره می کند که تیم A در زمان ۵ دقیقه تا پایان کوارتر چهارم و بعد از تایم اوت مربی توانست در عرض دو دقیقه با ثبت یک Run فوق العاده ۱۰ بر ۲ +به فاصله یک امتیازی تیم B برسد. در اینجا مخاطب متوجه روند بازی می شود؛ آن هم به دلیل نکاتی که از طریق آمار به ثبت رسیده و خبرنگار براساس توانایی خود روند بازی را به مخاطب منتقل کرده است.
بدنسازان و متخصصان عملکرد
افرادی که در زمینه آمادگی جسمانی در کنار تیم ها و بازیکنان هستند، به واسطه گزارش های آماری می توانند عملکرد انفرادی و یا تیمی را زیر نظر داشته باشند و علاوه بر ارائه بازخورد به مربیان (در صورت حضور در کادرفنی تیم)، برنامه ریزی های خود را برای پیشرفت بازیکنان بهبود ببخشند؛ آن هم براساس اتفاقاتی که در زمین رخ داده و گزارش واقعیت های اتفاق افتاده است.
مثال: آمار نشان می دهد که در کوارتر چهارم افت شدیدی در سرعت و درصد موفقیت تیم وجود دارد و شاهد بالا رفتن ترن اورها در این کوارتر هستیم. در این شرایط یک متخصص عملکرد و آمادگی جسمانی با در نظر گرفتن این گزارش به فیلم بازی مراجعه می کند و متوجه ضعف در استقامت برخی از بازیکنان در این کوارتر می شود و برنامه خود را به شکلی ارائه می دهد و اجرا می کند که بازیکنان دارای ضعف بتوانند این مشکل را برطرف کنند.
پزشکان و فیزیوتراپیست ها
بی شک وظیفه اصلی کادر درمان در حوزه ورزش، پایش و بررسی وضعیت بازیکنان است تا در بهترین حالت از سلامتی خود به فعالیت بسکتبال ادامه دهند. این افراد در موقعیت های خاص و مشخص بازیکنان را زیر نظر می گیرند تا هم از سلامتی آن ها اطمینان حاصل کنند و هم بتوانند کمک کننده افراد باشند تا در بالاترین سطح آمادگی و به دور از آسیب فعالیت خود را پیش ببرند. از همین رو در شرایطی آمار و گزارش های ارائه شده می تواند عامل تشخیص کادر درمان از چگونگی فرایند عملکرد یک بازیکن باشد.
مثال: بازیکنی که پس از مصدومیت مچ پای راست دوران درمان خود را سپری کرده و اکنون به زمین بازگشته است از سوی پزشک تحت نظارت است. در یکی از مسابقات، پزشک تیم متوجه احتیاط از سوی بازیکن در برخی از حرکات می شود. پزشک بعد از استعلام از خود بازیکن با پاسخ ((مشکلی نیست)) روبرو می شود اما همچنان شک دارد.
او پس از بررسی آمار و مقایسه تعداد Drive یا همان نفوذ با توپ بازیکن در ۱۰ بازی پیش از آسیب دیدگی و ۱۰ بازی پس از آسیب دیدگی، متوجه افت محسوس در این عمل می شود و پس از مشورت با مربی از دیدگاه فنی، حدس می زند که بازیکن همچنان دچار آسیب است و از بیان آن خودداری می کند. در اینجا پزشک می تواند با انجام عکس برداری و تست های پزشکی هم از آسیب بیشتر برای بازیکن جلوگیری کند و هم به او کمک کند تا هرچه سریعتر و بدون نگرانی عملکرد خود را در صورت امکان به بالاترین سطح بازگرداند.
این موارد چند مورد مهم از کاربرد آمار در بخش های مختلف بود. تماشاگران، مدیران باشگاه ها، والدین بازیکنان در آکادمی های پایه، برگزارکنندگان مسابقات و حتی مربیان تیم هایی که باید از داخل مسابقات بازیکنانی را برای تیم خود (مانند تیم استان یا تیم ملی) انتخاب کنند و بسیاری از گروه های دیگر، همگی به کمک آمار می توانند با آگاهی بیشتر در بسکتبال پیشرفت کنند و از آن لذت ببرند
در پایان یادآور می شویم که آمار چه به صورت استاندارد و رسمی که توسط آمارگیران برگزارکننده مسابقات به ثبت می رسد و چه به صورت های متفاوت (مانند مواردی از جمله Advance Stats که توسط آمارگیران تیمی و جدا از آمار رسمی) به ثبت می رسند، همه برای آگاهی بیشتر در زمینه بسکتبال است. افرادی که به هر دلیلی از داشتن این ویژگی دوری می کنند و اعتقادی به آن ندارند می بایست به این موضوع واقف و آگاه باشند که تمامی درک ما از زندگی گرفته تا بسکتبال به واسطه دیتا یا همان داده است و آمار هم از این موضوع مستثنا نیست. پس بهتر است به جای مقاومت، سعی کنیم از آن برای پیشرفت خود و اطرافیان خود بهره ببریم.
